Yeni sosyal güvenlik yasası ne getiriyor?

Bilindiği gibi, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu Anayasa Mahkemesi iptal sürecinden sonra genel düzenlemeleri içeren hükümleri ile geniş olarak 5754 sayılı Kanun'la değiştirilmişti. Son olarak ise istihdam paketi olarak adlandırılan 5763 sayılı Kanun'la yapılan değişikliklerle birlikte bazı hükümleri 30.04.2008, 08.05.2008 ve 01.07,2008 tarihlerinde ve genel olarak da 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmişti.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hem yasalaşma sürecinde hem de yasalaştıktan sonra birçok eleştiri aldı. En büyük eleştiri ise vatandaşı müşteri olarak gören anlayıştı. Nitekim Kanun yürürlüğe girdikten sonra sağlık hizmetlerinin kapsamı, nasıl sunulacağı gibi konularda tümüyle esasen bir finans kurumu olan Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından belirlenir oldu.

Bu yazıda sınırlı çerçevesinde de olsa 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda ve 28.09.2008 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan Sağlık Uygulama Tebliği’nde öne çıkan noktalara değineceğiz.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile sigortalı sayılmayan, isteğe bağlı sigortaya devam etmeyen, gelir ve aylık almayan eş,

-18 yaşını doldurmamış çocuklar,

18 yaşını doldurmuş olmakla birlikte orta öğrenimde okuyan 20, yüksek okulda okuyan 25 yaşına kadar ki çocuklar ile evlenmemiş malul çocuklar,

(18 yaşını dolduran okumayan kız çocukları ise hak sahipliğinden çıkartılmıştır.

18 yaşını doldurmuş çocuklar genel sağlık sigortası primini kendileri ödeyecektir. Çalışmıyor ve yoksulsalar primlerini devlet ödeyecektir)‏

Halen 18 yaşını doldurmuş olmakla birlikte sağlık yardımlarından yararlanan kız çocuklarının durumlarında değişiklik olana kadar bu hakları devam edecektir.

Kurumca belirlenen kriterlere göre geçiminin sigortalı tarafından sağlandığı tespit edilen (Her türlü kazanç ve irattan elde ettiği gelirinin asgari ücretin net tutarından daha az olan ve diğer çocuklarından sağlık yardımı almayan ana ve babası) ana ve baba, bakmakla yükümlü kişi sayılmışlardır.

5510 sayılı Kanun'a göre, yaşına bakılmaksızın malul olduğu tespit edilen ve evli olmayan çocuklar da bakmakla yükümlü olduğu kişiler kap­samındadır. Malul çocuklara da yine bu Kanunla ilk defa "evli olmama" şartı getirilmiştir.

5510 sayılı Kanun'a göre, Diş tedavisinden sadece 18 yaşından küçükler yararlanabilecek, 18 yaşından büyük olanlar ise ortodontik diş tedavisinden yararlanamayacaklardır. Ağız ve diş tedavisindeki temel sağlık yardımlarından olan ortodonti yardımları için yaşa bağlı olan böyle bir sınırlama ve kısıtlama Anayasa'nın 56. maddesinde düzenlenmiş olan sağlık hakkı ile bağdaşmamaktadır.

5510 sayılı Kanun'a göre, genel sağlık sigortalısının birlikte yaşadığı ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler sadece sürekli görevlendirme halinde yurtdışında tedavi imkânından yararlanacak, geçici görevlendirmelerde sigortalının birlikte yaşadığı ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler yurtdışında tedavi olamayacaklar. Sigortalı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sürekli görevlendirmede olduğu gibi geçici görevlendirme duru­munda da yurtdışında sağlık yardımı alabilmeleri gerekir. Kişiler arasında böyle haksız bir ayrım yaratmanın bir gerekçesi olamaz.

Ayrıca 5510 sayılı Kanun'la getirilen, sağlık yardımlarından yararlanmak için sigortalıdan katkı payı alınması, otelcilik ve öğretim üyesi farkı ödenmesi gibi kurallar Anayasa’nın 56. maddesindeki Devlet’in “herkesin yaşamını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak” yükümlülüğüyle bağdaşmamaktadır. Bir insanın, insan onuruna yaraşan asgari yaşam düzeyi içinde yaşayabilmesi için gerekli diğer bir koşul da, hastalığında tedavi olabilmesidir. Genel sağlık sigortası ile ilgili düzenlemeler ise kişilerin tedavi olanaklarını oldukça sınırlayıcı niteliktedir.

Emeklilik Şartlarında Neler Değişti?

Emekli aylığını hak etmek için kademeli de olsa kadın ve erkekte yaş 65’e, prim ödeme gün sayısı tam aylıkta 7200,e kısmi aylıkta 5400’e yükseltilmiştir. Yaş ve Prim gün sayısı ilk defa bu kanun yürürlüğe girdikten sonra sigortalı olanları kapsayacaktır.

Prim gün sayısı tam aylıkta kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren geçerli olacaktır. Kısmi aylıkta ise 30.4.2008- 31.12.2008 tarihleri arasında sigortalı olanların 4600 gün, 01.01.2009 tarihinden sonra sigortalı olanların ise her takvim yılı başından 4600 güne 100 gün eklenmek suretiyle 5400 günü geçmemek üzere prim ödemiş olmaları gerekmektedir. Ancak prim gün sayısını doldurduğu halde, emeklilik yaşını doldurmadığı için emekli aylığına hak kazanamayan sigortalıların,  prim gün sayılarını tamamladıkları yılda geçerli olan yaşta emekli olmalarına imkân sağlanmıştır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu göre; özürlülerin yaşlılık aylığını hak etme şartları

İşe girmeden önce maluliyet derecesinde hastalığı veya özürlüleri olanların emekli olabilmeleri için;

15 yıldan beri sigortalı olmaları, bu kanunun yürürlük tarihi ile 31.12.2008 tarihine kadar sigortalı olanların 3700 gün,

01.01.2009 tarihinden sonra sigortalı olanların ise 3960 gün prim ödemiş olmaları gerekmektedir.

Özürlülerin emekli olabilmeleri için;

Kurum sağlık kurullarınca çalışma gücünün %50 ila %59 arasında kaybetmiş olduğu tespit edilenlerin 16 yıllık sigortalılık sürelerini tamamlamaları, bu kanunun yürürlüğe girdiği tarih ile 31.12.2008 tarihi arasında sigortalı olacakların 3700 gün,

01.01.2009 tarihinden itibaren sigortalı olacakların ise her takvim yılı başında 3700 güne 100 gün eklenerek 4320 günü geçmemek üzere prim ödemiş olmaları gerekmektedir.

Kurum sağlık kurullarınca çalışma gücünü %40 ila %49 arasında kaybetmiş olanlardan bu kanunu yürürlük tarihi ile 31.12.2008 tarihine kadar sigortalı olanların,  18 yıllık sigortalılık sürelerini tamamlamaları ve 4100 gün,

01.01.2009 tarihinden sonra sigortalı olanların ise 4100 güne her takvim yılı başından itibaren 100 gün eklenerek 4680 günü geçmemek üzere prim ödemiş olmaları gerekmektedir.

Bakıma muhtaç özürlü çocuğu olan kadın sigortalıların

Bakıma muhtaç özürlü çocuğu bulunan sigortalı kadının bu kanun yürürlük tarihinden sonraki pirim gün sayılarının ¼ ü prim gün sayısı toplamına ilave edilmesi yaşından düşülmesi ön görülmüştür.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu göre Malullük ve Ölüm Aylıklarını Hak etme Şartları

Halen çalışmakta olanları da kapsayacak şekilde -malullük aylığını hak etmek için 10 yıllık sigortalılık süresinin tamlanmış ve 1800 gün prim ödenmiş olması,

Bakıma muhtaç olan melüllerde ise sigortalılık süresine bakılmaksızın 1800 gün prim ödenmiş olması,

Ölüm aylığını hak etmek için ise 5 yıllık sigortalılık süresinin tamamlanmış ve 900 gün prim ödenmiş olması, ön görülmüştür.

Ancak ölüm aylığını hak etmek için ön görülen 900 günlük prim gün sayısını tamamlamada borçlanma yapılmayacaktır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu malullük; yaşlılık ve ölüm aylıklarının hesaplanması

Eski 506 sayılı kanunla emekli aylıklarının hesaplanmasında geçmiş yıllara ilişkin kazançlar güncellenirken önceki yılda tüketici endeksindeki değişim oranının yüzde 100’ü ile gelişme hızının yüzde 100’ü ayrı ayrı dikkate alınıyordu.

Aylık bağlama oranı ise ilk 10 yıllık prim gün sayısının her 360 günü için %3,5, sonraki 5 yıl için %2, sonraki yıllar için ise %1,5 olarak hesaplanıyordu. Buna göre 7200 gün prim ödenmiş süre için aylık bağlama oranı %55 olmaktadır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile güncelleme katsayısının, önceki yılda gerçekleşen tüketici endeksindeki değişim oranının tamamı ile yıllık gelişme hızının  %30’unun toplamına bir puan ilave edilerek hesaplanması öngörülmüştür.

Aylık bağlama oranı ise, ilk defa bu kanunun yürürlüğe girmesinden sonra işe başlayacak sigortalıların her 360 günlük prim gün sayısı için  % 2 olarak hesaplanması ön görülmüştür.  Böylece bu kanunun yürürlüğe girmesinden sonra ilk defa sigortalı olacakların, 7200 gün için aylık bağlama oranları %40’a düşecektir.

Ancak halen sigortalı olarak çalışanların ilk 10 yıllık prim gün sayılarının dolmasına kadar, bu kanunun yürürlük tarihinden sonraki süreler içinde aylık bağlama oranları her 360 gün için %3 olacaktır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu göre sağlık hizmetlerinin miktar ve süresi ne kadardır?

506 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa göre;

Sigortalıların emeklilerin ve bunların hak sahibi durumundaki aile fertlerinin, dul ve yetimlerin yararlanacakları sağlık hizmetlerinin süresi, miktarı ise kanunla belirlenmişti. Oysa 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre ise bu süreler Sağlık Uygulama Tebliği ile belirlenmiştir.

Sigortalılar ile emekli dul ve yetimlerin yararlanacakları sağlık hizmetlerine ilişkin tedavi yöntemleri, ilaç ve tıbbi malzemelerin miktar ve sürelerinin belirlenme yetkisi ise Kurum Yönetimine bırakılmıştır.

Sigortalılara, emeklilere bunların Bakmakla yükümlü oldukları aile fertleri ile dul ve yetimlerine verilecek sağlık hizmetlerinin yöntemini,

İlaç ve kan ürünlerinin miktar ve sürelerini,

protez, ortez, tıbbi araç ve gereçleri bunların sürelerini,

Alınacak katılım paylarını,

Kamu ve Özel hastanelerin alacakları fark ücretleri,

İstisna tedavi yöntemleri için sigortalıların ödeyecekleri fark ücretleri,

Hastaların Sağlık hizmetlerine başvuruları ve sevk sistemini,

Belirleyen Sağlık Uygulama Tebliği 28.09.2008 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmıştır

(01.11.2008 tarihinden itibaren aile hekimliğinin uygulandığı Bayburt, Isparta, Gümüşhane ve Denizli illerinde ilk müracaatın aile hekimliğine yapılması zorunludur.

01.01.2009 Tarihinden itibaren aile hekimliğinin uygulandığı tüm illerde ilk müracaat aile hekimliğine yapılacaktır. Acil Haller hariç aile hekimliğinden sevk almadan hastanelerde yaptırılan tedavi masrafları ödenmeyecek)

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre katılım payı

Ayaktan tedaviler için alınacak katılım payının miktarı 2 YTL olarak belirlenmiştir.

Bu miktarın her yıl Maliye Bakanlığınca belirlenecek yeniden değerlendirme oranı kadar artırılması ön görülmüştür

Hastanın sevk durumuna göre bu miktarı 10 YTL kadar artırma veya hiç almama yetkisi kuruma bırakılmıştır.

28.09.2008 tarihli Sağlık Uygulama Tebliğine göre alınacak katılım payı miktarları

Ayaktan tedavilerde katılım payı;

Birinci basamak sağlık kurumlarına başvurularda katılım payı alınmayacak

İkinci basamak resmi sağlık kurumlarında………………….. 3 YTL,

Eğitim ve araştırma hastanelerinde………………………….. 4 YTL,

Üniversite hastanelerinde …………………………………… 6 YTL,

Özel sağlık kurum ve kuruluşlarında ……………………….. 10 YTL,

alınaçak.

Ayakta tedavide sağlanan ilaçlar için katılım payı

Kurumdan gelir ve aylık alanlar için %10, diğer kişiler için %20 oranında katılım payı alınacak.

Tıbbi malzeme katılım payı

Kurumdan gelir ve aylık alanlar için %10, diğer kişiler için %20 oranında katılım payı alınacak.

Katılım payı üst sınırı;

Tıbbi malzeme için ödenecek katılım payının tutarı, tıbbi malzemenin alındığı tarihteki brüt asgarî ücretin yüzde yetmiş beşini geçemez. Yüzde yetmiş beşlik üst sınırın hesaplanmasında her bir tıbbi malzeme bağımsız olarak değerlendirilir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre, sigortalılığı Sona Eren Sigortalılar İle Aile Fertlerinin ve Mevsimlik İşçilerin Sağlık Yardımlarından Yararlanmaları

İş akdi sona erdiği tarihten önceki yıl içinde 90 gün zorunlu sigortalı olanların, işten ayrıldıkları tarihten itibaren 90 gün süre ile kendilerinin ve hak sahibi durumundaki aile fertlerinin sağlık yardımlarından yararlanmaları öngörülmüştür.

Kamuda çalışan mevsimlik işçilerin işleri gereği hizmet akitlerinin askıda olup çalışmadıkları sürece genel sağlık sigortası primlerinin işverenlerince ödemesi kabul edilmiştir.

Özel sektörde çalışan mevsimlik işçilerin hizmet akitleri askıda olduğu sürece, önceki bir yıl içinde 30 gün genel sağlık sigortası primi ödemiş olmaları kaydıyla sağlık yardımlarından yararlanacaklardır.

Çalışmadıkları sürelerin genel sağlık sigortası primlerini kendileri ödeyecektir.

Yoksulluğu kabul edilenlerin genel sağlık sigortası primleri devlet tarafından ödenecektir.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre prim kesilecek ücretler

Ay içinde yapılan ilave ödemelerden  (prim, ikramiye v.b) prime esas kazancın üst sınırını aşan kısımlardan iki ay süre ile prim kesilecektir.

6772 sayılı kanunla ödenen ikramiyelerde prime tabi tutulacaktır

Sigortalıların ücretli izinli ve istirahatlı olup ücretlerinin ödendiği sürelerde iş kazaları ve meslek hastalığı sigortası primleri işverence ödenecektir.